Jaarthema 2010
MALLEABILITY REVISITED: THE NEED FOR NEW STRATEGIES
De huidige tijd wordt gekenmerkt door crises. Modellen waar we decennia lang op vertrouwd hebben vallen om en blijken achterhaald. Dergelijke crises worden in eerste instantie als negatieve en onwenselijke ontwikkeling gezien. Expodium zal als startpunt de schijnbaar negatieve ontwikkeling 'krimp' vanuit een positieve hoek benaderen en onderzoeken welke bevindingen rondom een krimpsituatie ten gunste van de toekomstige stadsontwikkeling aangewend kunnen worden.
Vanaf de jaren '60 van de vorige eeuw is de westerse samenleving volledig gericht geweest op groei; groei in economische, maatschappelijke, wetenschappelijke, sociale en politieke zin. Deze modellen zijn tot op de dag van vandaag gebruikt voor het inrichten van onze samenleving.
Door vergrijzing, de trek van jongeren naar de stad, en industriële krimp krijgen veel regio's in Nederland met bevolkingskrimp te maken.
Een bevolkingsdaling als gevolg van natuurlijke afname is een volledig nieuwe ontwikkeling. De provincie Limburg is in deze ontwikkeling voorloper. Daar daalt de bevolking al sinds 2002. Maar ook de agglomeratie Haarlem, de regio's Delfzijl, Zeeuws-Vlaanderen, Oost-Groningen, Zuidoost-Friesland, de Achterhoek en de Gooi- en Vechtstreek hebben inmiddels te maken met bevolkingskrimp. De belangrijkste oorzaak is de afname van het aantal geboorten.
Bevolkingskrimp is overigens geen exclusief Nederlands probleem; in Europa is de bevolkingsomvang momenteel op z'n hoogste punt en in Detroit is de krimp al aan de gang vanaf de jaren '50.
Het groeidenken zit ingebakken, waarbij groei gelijk staat aan vooruitgang. Er is onder veel bestuurders sprake van verzet tegen het idee van afname van de bevolking. Krimp betekent een daling van de gemeentefinancien, een verschraling van het voorzieningenniveau en een daling van de gemeentelijke inkomsten, is de redenatie. Men gaat dus voorlopig door met bouwen. Het is echter de hoogste tijd dat bestuurders en beleidsmakers wakker worden en de volgende fase van het proces ingaan, namelijk acceptatie en het actief oppakken van het probleem. Door bevolkingsdaling en structurele krapte op de arbeidsmarkt is de toekomst in veel opzichten anders dan het verleden. Bestuurders moeten zich realiseren dat voorzieningen niet alleen verdwijnen door afname van de bevolking, maar ook door schaalvergroting.
Er zal ook een ander beleid ontwikkeld moeten worden. Waar tot nu toe de vraag centraal stond in welk tempo bedrijventerreinen, wegen en woningen moesten worden aangelegd en gebouwd, moet vanaf nu rekening gehouden worden met de vraag hoeveel er gebouwd moet worden tot de top van de bevolkingsomvang en daarna.
Naar aanleiding van deze actuele berichten zijn er vanuit de politiek al een aantal stappen ondernomen om krimp te bespreken en te voorkomen dat Nederland in de nabije toekomst te maken krijgt met de negatieve gevolgen ervan. Zo is er 17 juni jl. een krimptop gehouden, is er een website, www.krimpalskans.nl, opgestart, is er een kennisknooppunt 'Van Meer naar Beter' opgericht, is er een ontwerplab Krimp gerealiseerd en richten maatschappelijke adviesorganen als Stipo en Movisie zich op krimp en de gevolgen daarvan. Het gros van deze initiatieven is in het leven geroepen door de politiek.
Expodium is van elk van deze initiatieven op de hoogte maar zal vanuit de autonomie van de beeldende kunst -in tegenstelling tot vanuit een politieke benadering- participeren, reflecteren en andere invalshoeken presenteren aangaande de verwachte krimp.
In Utrecht is er geen directe reden om met krimp rekening te houden, aangezien de stad de komende jaren alleen nog maar zal groeien. Expodium is van mening dat een stad als Utrecht echter wel baat heeft bij het denken vanuit krimp als stedelijk fenomeen. Ook deze stad moet in de ontwikkeling van het stationsgebied op zoek naar nieuwe stadsmodellen die op de langere termijn stand houden. Enkel aansturen op groei gaat in deze tijd niet meer op. Op een zeker moment zal de groei stagneren en misschien zelfs teruglopen wat meteen eisen stelt aan de ontwikkelingen die op dit moment gaande zijn.
Expodium gaat op zoek naar de kansen en nieuwe mogelijkheden die krimp met zich mee brengt.
De vraag 'welke kansen, mogelijkheden en nieuwe strategieen zijn er te destilleren uit een krimpsituatie?' staat hierin centraal. Kunst en cultuur kunnen hierin een belangrijke rol spelen.
Met als startpunt de ontwikkelingen in het stationsgebied van Utrecht staat Expodium stil bij bovengenoemde vraag en creeert het visie en suggesties voor een ander, toekomstbestendig stadsbeeld.
De rol en visie die gecreeerd wordt vanuit de autonomie van de beeldende kunst is van belang voor het ontwikkelen van nieuwe strategieen en structuren. Het autonome gedachtegoed is naar onze mening momenteel belangrijk en van grote waarde voor het toekomstige aanpassingsvermogen van de stedelijke mens.
Deelnemende kunstenaars zijn:
Philippe Van Wolputte (BE)
Ruth Sacks (RSA)
Francesca Grilli (IT)
Sachi Miyachi (JPN)
Julien Grossmann (FR)
Pilvi Takala (FIN)
Chris Meighan (SCO)